خیلی‌ها می‌پرسند بازار فارکس بزرگتر است یا بورس آمریکا، و بورس ایران در این مقیاس کجا ایستاده است. جواب وقتی مفید است که همه اعداد دلار باشد و دو معیار قاطی نشود: ارزش بازار سهام و گردش روزانه.
اول: ارزش بازار یعنی چه، گردش روزانه یعنی چه؟
ارزش بازار سهام (Market Cap) جمع «قیمت سهم × تعداد سهام» شرکت‌های پذیرفته‌شده است. این عدد موجودی بازار است، نه حجم معامله یک روز.
گردش روزانه (Daily Turnover) مجموع ارزش معامله‌شده در یک روز معمولی است. بازار فارکس عمدتاً خارج از بورس (OTC) است و مرجع استاندارد آن نظرسنجی سهسالانه بانک تسویه بین‌المللی (BIS) است.
اگر این دو را قاطی کنید، فارکس همیشه «هزار برابر بورس» به نظر می‌رسد؛ درحالی‌که یک عدد جریان روزانه است و دیگری موجودی کل شرکت‌ها.
ارزش بازار سهام به دلار
اعداد زیر تقریبی و برای مقایسه ترتیب بزرگی است؛ ارزش بازار هر روز با قیمت سهم و نرخ ارز عوض میشود.
- بورس آمریکا: حدود ۶۹ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۵ (سری ارزش بازار شرکت‌های داخلی بانک جهانی) و در برآوردهای اوایل ۲۰۲۶ تا حدود ۷۵ تریلیون دلار. این بزرگترین بازار سهام جهان است.
- بورس ژاپن (توکیو / JPX): حدود ۷٫۶ تریلیون دلار در ۲۰۲۵ و حدود ۸٫۲ تریلیون دلار در برآورد آوریل ۲۰۲۶.
- بورس لندن / سهام بریتانیا: حدود ۳٫۱ تریلیون دلار در آخرین رقم کامل بانک جهانی (۲۰۲۲) تا حدود ۴ تریلیون دلار در برآوردهای ۲۰۲۶. لندن هم میزبان شرکت‌های داخلی است و هم مرکز معامله بین‌المللی.
- بورس ایران (تهران و بازار مرتبط): حدود ۱۰۰ تا ۱۸۶ میلیارد دلار بسته به تاریخ و نرخ تبدیل. بولتن بورس تهران در دسامبر ۲۰۲۵ ارزش بازار را حدود ۱۵۵ میلیارد دلار گزارش کرده؛ آمار فدراسیون جهانی بورسها برای مه ۲۰۲۶ حدود ۱۲۲ میلیارد دلار بوده است.
- فارکس: ارزش بازار به معنای سهام ندارد. کسی «کل فارکس» را مثل جمع ارزش شرکت‌ها حساب نمی‌کند.
| بازار | ارزش بازار (دلار) | منبع تقریبی |
|---|---|---|
| بورس آمریکا | ۶۹ تا ۷۵ تریلیون | بانک جهانی ۲۰۲۵ / برآورد ۲۰۲۶ |
| بورس ژاپن | ۷٫۶ تا ۸٫۲ تریلیون | بانک جهانی ۲۰۲۵ / برآورد ۲۰۲۶ |
| بورس لندن / بریتانیا | ۳٫۱ تا ۴ تریلیون | بانک جهانی ۲۰۲۲ / برآورد ۲۰۲۶ |
| بورس ایران | ۰٫۱۰ تا ۰٫۱۹ تریلیون | بولتن TSE و WFE ۲۰۲۵–۲۰۲۶ |
| فارکس | ارزش بازار سهام ندارد | بازار OTC است |
برای حس مقیاس، اگر ارزش بازار آمریکا را حدود ۷۰ تریلیون دلار و ایران را حدود ۱۲۰ میلیارد دلار بگیرید، بورس آمریکا تقریباً ۵۸۰ برابر بورس ایران است. ژاپن حدود ۶۰ تا ۷۰ برابر و لندن حدود ۲۵ تا ۳۵ برابر تهران است. این نسبت‌ها تقریبی‌اند و با نرخ دلار ایران جابه‌جا میشوند.
گردش روزانه به دلار
این بخش برای معامله‌گر عملی‌تر است: در یک روز چقدر پول جابه‌جا میشود؟
- فارکس: میانگین روزانه آوریل ۲۰۲۵ حدود ۹٫۶ تریلیون دلار (رقم «net-net» همه ابزارهای FX در BIS). سال ۲۰۲۲ همین معیار ۷٫۵ تریلیون دلار بود.
- از این ۹٫۶ تریلیون دلار: اسپات حدود ۳ تریلیون دلار در روز، فوروارد حدود ۱٫۸ تریلیون دلار، و سوآپ ارزی بزرگترین سهم ابزاری را دارد.
- بورس آمریکا: گردش سهام معمولاً در حد چند صد میلیارد دلار در روز است؛ یعنی حدود ۰٫۴ تا ۰٫۷ تریلیون دلار در روزهای معمولی، خیلی کمتر از گردش فارکس.
- بورس ژاپن و لندن: گردش سهام معمولاً در حد ده‌ها میلیارد دلار در روز است، نه صدها میلیارد.
- بورس ایران: ارزش معاملات سهام در مه ۲۰۲۶ حدود ۲٫۲ میلیارد دلار در ماه گزارش شده؛ اگر حدود ۲۲ روز معاملاتی فرض شود، یعنی حدود ۰٫۱ میلیارد دلار (۱۰۰ میلیون دلار) در روز.
| بازار | گردش تقریبی (دلار) | واحد زمان |
|---|---|---|
| فارکس | ۹٫۶ تریلیون | در روز (BIS آوریل ۲۰۲۵) |
| بورس آمریکا | ۰٫۴ تا ۰٫۷ تریلیون | در روز معمولی |
| بورس ژاپن و لندن | ده‌ها میلیارد | در روز |
| بورس ایران | حدود ۰٫۱۰ میلیارد | در روز معاملاتی |
| بورس ایران | حدود ۲٫۲ میلیارد | در ماه (مه ۲۰۲۶) |
پس در یک روز معمولی، گردش فارکس می‌تواند حدود ۱۵ تا ۲۵ برابر گردش سهام آمریکا و حدود ۹۰ هزار برابر گردش روزانه تقریبی بورس ایران باشد. این مقایسه حجم معامله است، نه کیفیت یا ایمنی بازار.
فارکس کجا معامله میشود؟ لندن چه نقشی دارد؟
ارزش بازار سهام بریتانیا از آمریکا و ژاپن کوچک‌تر است، اما میزهای فروش فارکس در بریتانیا همچنان از شلوغ‌ترین مراکز جهان‌اند. طبق BIS، چهار حوزه بریتانیا، آمریکا، سنگاپور و هنگ‌کنگ حدود ۷۵ درصد گردش فارکس آوریل ۲۰۲۵ را پوشش داده‌اند. دلار آمریکا در یک سمت حدود ۸۹ درصد معاملات FX بوده است.
یعنی «بورس لندن» و «بازار ارز لندن» دو چیز جدا هستند. کسی که شاخص FTSE می‌خرد در بازار سهام بریتانیا است؛ کسی که GBPUSD می‌خرد در بازار جهانی ارز، که بخش بزرگی از آن از لندن می‌گذرد.
چرا عدد بورس ایران اینقدر حساس است؟
ارزش ریالی بورس تهران می‌تواند بالا برود و هم‌زمان ارزش دلاری‌اش پایین بیاید؛ چون مخرج کسر نرخ دلار است. منابع بین‌المللی هم نرخ‌های متفاوتی برای تبدیل استفاده می‌کنند.
برای مقایسه منصفانه:
- عدد ریالی را بدون نرخ تبدیل گزارش نکنید
- بگویید تبدیل با نرخ رسمی بوده یا نرخ نزدیک به بازار آزاد
- ارزش بازار را با ارزش معاملات روزانه عوضی نگیرید
اگر نرخ تبدیل دو برابر شود، ارزش دلاری بازار نصف میشود؛ حتی اگر شاخص ریالی ثابت بماند.
این اعداد برای معامله‌گر چه معنایی دارد؟
بازار بزرگتر یعنی معمولاً نقدشوندگی بیشتر و فاصله قیمت خرید و فروش کمتر؛ اما تضمین سود نیست.
- در فارکس نقدشوندگی جفت‌های اصلی معمولاً بالاست، ولی اهرم و اسپرد متغیر هم هست.
- در سهام آمریکا عمق بازار زیاد است، ولی هر سهم نقدشوندگی خودش را دارد.
- در لندن و توکیو ساعت بازار و ترکیب شرکت‌ها با نیویورک فرق میکند.
- در ایران محدودیت‌هایی مثل دامنه نوسان، دسترسی خارجی و نرخ ارز، اندازه دلاری را از تجربه معامله‌گر داخلی جدا میکند.
اگر معاملات خود را به دلار یا معادل دلار ثبت کنید، مقایسه عملکرد بین نمادهای مختلف معنی‌دارتر میشود. در ژورنال معاملاتی دیوار معاملاتی سود و زیان همین‌طور دلاری جمع میشود.
جمع‌بندی سریع دلاری
- موجودی سهام آمریکا: حدود ۷۰ تریلیون دلار
- موجودی سهام ژاپن: حدود ۸ تریلیون دلار
- موجودی سهام لندن / بریتانیا: حدود ۳ تا ۴ تریلیون دلار
- موجودی سهام ایران: حدود ۰٫۱ تا ۰٫۱۹ تریلیون دلار (۱۰۰ تا ۱۹۰ میلیارد دلار)
- جریان روزانه فارکس: حدود ۹٫۶ تریلیون دلار در روز
فارکس از نظر جریان روزانه از همه این بورسها بزرگتر است. بورس آمریکا از نظر ارزش شرکت‌ها از بقیه این فهرست بزرگتر است. بورس ایران در مقیاس دلاری بازاری کوچک است؛ این نه خوب است نه بد، فقط اندازه را نشان می‌دهد.
منابع
- BIS, OTC foreign exchange turnover in April 2025: گردش روزانه ۹٫۶ تریلیون دلار. bis.org/statistics/rpfx25_fx.htm
- World Bank / سری ارزش بازار شرکت‌های داخلی: آمریکا حدود ۶۸٫۹ تریلیون دلار و ژاپن حدود ۷٫۶ تریلیون دلار در ۲۰۲۵؛ بریتانیا آخرین رقم کامل حدود ۳٫۱ تریلیون دلار در ۲۰۲۲.
- برآوردهای ارزش بازار آوریل ۲۰۲۶ (رتبه‌بندی بازارهای سهام): آمریکا حدود ۷۵ تریلیون، ژاپن حدود ۸٫۲ تریلیون، بریتانیا حدود ۴ تریلیون دلار.
- Tehran Stock Exchange Monthly Bulletin, December 2025: ارزش بازار حدود ۱۵۵ میلیارد دلار.
- World Federation of Exchanges / گزارش‌های مه ۲۰۲۶: ارزش بازار تهران حدود ۱۲۲ میلیارد دلار و ارزش معاملات سهام ماه حدود ۲٫۲ میلیارد دلار.